Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 52

"ક્ષમસ્વ રોષં ત્યજ રાક્ષસેંદ્ર"- means 'Oh, King of Rakshasas, please forgive. Give up your anger'

These are words of Vibhishana. Vibhishana is the younger brother of Ravana. Ravana's mother approached her children and tells them about their step brother Vaisrava, and suggested them follow him and get similar ascetic powers. Ravana vows to better him and performs penance for ten thousand at Gokarna to please Brahma. At the same time Vibhishana too performs penance, following his mother direction. When pleased Brahma asked him to choose his boon , Vibhishana asks for a boon that will help him stay on the path of Righteousness at all times. Such is Vibhishana's commitment to righteousness is what we see in this Sarga.

In Sundarakanda this is the first time we see Vibhishana. Trijata in detailing her dream, mentions Vibhishana. 'એકઃ તત્ર મયા દૃષ્ટઃ શ્વેતઃછત્રો વિભીષણઃ' - 'I saw one with white umbrella, that is Vibhishana'. White is an auspicious color. That means that dream of Trijata indicates good for Vibhishana.

Sita too mentions Vibhishana. Sita said that Vibhishana tried to advise Ravana to return Sita. This tells us that Vibhishana is one who is aware of Sita's abduction. He is one who knows the right and wrong. He was unsuccessful in pushing Ravana to return Sita. Now we see him in an active role.

So, we hear the story of Sarga 52.

||Sloka 52.01||

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વાનરસ્ય મહાત્મનઃ|
આજ્ઞાપયત્ વધં તસ્ય રાવણઃ ક્રોથમૂર્ચિતઃ||52.01||

સ|| રાવણઃ મહાત્મનઃ વાનરસ્ય તસ્ય વચનં શ્રુત્વા ક્રોધમૂર્છિતઃ તસ્ય વધં આજ્ઞાપયત્||

||Sloka meanings||

મહાત્મનઃ વાનરસ્ય -
of the great soul Vanara
તસ્ય વચનં શ્રુત્વા-
hearing his words
ક્રોધમૂર્છિતઃ રાવણઃ
Ravana overpowered with anger
તસ્ય વધં આજ્ઞાપયત્ -
ordered that he be killed

||Sloka summary||.

Ravana, hearing the words of the great Vanara , overpowered with anger , ordered that he be killed.

||Sloka 52.02||

વધે તસ્ય સમાજ્ઞપ્તે રાવણેન દુરાત્મના|
નિવેદિતવતો દૌત્યં નાનુમેને વિભીષણઃ||52.02||

સ|| દુરાત્મના રાવણેન નિવેદિતવતઃ તસ્ય વધે સમાજ્ઞપ્તે વિભીષણઃ દૌત્યં નાનુ મેને ||

Govindaraja Tika says - નિવેદિતવતઃ ઉક્તવતઃ

Rama Tika says - વધ ઇતિ| રાવણેન વધે સમાજ્ઞપ્તં સતિ દૌત્યં સ્વનિષ્ટદૂત ધર્મં નિવેદિતવતો હનૂમતઃ વધે વિભીષણો નાનુ મેને અનુમતિં ન ચકાર|

||Sloka meanings||

દુરાત્મના રાવણેન -
by wicked Ravana
નિવેદિતવતઃ -
one who carried the message
તસ્ય વધે સમાજ્ઞપ્તે -
his killing is ordered
વિભીષણઃ દૌત્યં નાનુ મેને -
Vibhishana did not approve

||Sloka summary||

Vibhishana did not agree with the wicked Ravana's order to kill the one who announced himself ( as a messenger). ||52.02||

This Sarga starts with,"વધે તસ્ય સમાજ્ઞપ્તે રાવણેન દુરાત્મનઃ",- "When the evil Ravana ordered that one to be killed". Then Vibhishana springs to action.

Vibhishana did not agree with the wicked Ravana's order.
The order was to kill the one who announced himself as a messenger. Vibhishana, who stands by the right course of action, having realized that the Rakshasa king was angry,
started thinking about his course of action.

Vibhishana, skilled in speech having made up his mind,
then spoke to his reverential elder in meaningful and wholesome manner

||Sloka 52.03||

તં રક્ષોધિપતિં ક્રુદ્ધં તચ્ચ કાર્યમુપસ્થિતમ્|
વિદિત્વા ચિંતયામાસ કાર્યં કાર્યવિધૌ સ્થિતઃ||52.03||

સ|| કાર્યવિધૌ સ્થિતઃ તં રક્ષોધિપં કૃદ્ધં ઉપસ્થિતં તત્ કાર્યં ચ વિદિત્વા કાર્યં ચિંતયામાસ||

||Sloka meanings||

કાર્યવિધૌ સ્થિતઃ -
one who stands by the right course of action
તં રક્ષોધિપં કૃદ્ધં -
that king of Rakshasas who was angry
ઉપસ્થિતં - approaching him
તત્ કાર્યં ચ વિદિત્વા -
having realized what is to be done
કાર્યં ચિંતયામાસ -
started thinking about the action needed

||Sloka summary||

( Vibhishana) The one who stands by the right course of action, having realized that the Rakshasa king was angry, started thinking about the course of action. ||52.03|

||Sloka 52.04||

નિશ્ચિતાર્થઃ તતઃ સામ્ના પૂજ્ય શત્રુજિદગ્રજમ્|
ઉવાચ હિત મત્યર્થં વાક્યં વાક્ય વિશારદઃ||52.04||

સ|| તતઃ નિશ્ચિતાર્થઃ શત્રુજિત્ વાક્યવિશારદઃ પૂજ્યં અગ્રજં અત્યર્થં હિતં વાક્યં સામ્ના ઉવાચ||

Rama Tika says- સામ્ના સામરૂપ ઉપાયેન

||Sloka meanings||

તતઃ નિશ્ચિતાર્થઃ -
then the one who is decided about action
શત્રુજિત્ વાક્યવિશારદઃ -
one who won over the enemies and one who is skilled in speech
પૂજ્યં અગ્રજં - revered elder
અત્યર્થં હિતં વાક્યં -
with meaningful wholesome words
સામ્ના ઉવાચ -
spoke with soothing words

||Sloka summary||

Then the winner of enemies skilled in speech having made up his mind, spoke to his reverential elder in meaningful and wholesome manner.||52.04||

||Sloka 52.05||

ક્ષમસ્વ રોષં ત્યજરાક્ષસેંદ્ર
પ્રસીદમદ્વાક્ય મિદં શ્રુણુષ્વ|
વધં ન કુર્વંતિ પરાવરજ્ઞાઃ
દૂતસ્ય સંતો વસુધાધિપેન્દ્રાઃ||52.05||

સ|| રાક્ષસેંદ્ર ક્ષમસ્વ | રોષં ત્યજ|| ઇદં મદ્વાક્યં શ્રુણુસ્વ| વસુધાધિપેંદ્રાઃ પરાવરજ્ઞાઃ સંતઃ દૂતસ્ય વધં ન કુર્વંતિ||

||Sloka meanings||

રાક્ષસેંદ્ર ક્ષમસ્વ -
O king of Rakshasas, forgive him
રોષં ત્યજ - give up your anger
ઇદં મદ્વાક્યં શ્રુણુસ્વ -
please hear my words.
વસુધાધિપેંદ્રાઃ -
rulers of the earth
પરાવરજ્ઞાઃ સંતઃ -
good men who know what is exalted and what is mean
દૂતસ્ય વધં ન કુર્વંતિ -
do not kill a messenger

||Sloka summary||

"Oh King of Rakshasas ! Forgive him. Give up your anger. Please hear my words. Rulers of the earth , good men who know what is exalted and what is mean, do not kill a messenger." .||52.04||

||Sloka 52.06||

રાજધર્મવિરુદ્ધં ચ લોકવૃત્તૈશ્ચ વિગર્હિતમ્|
તવ ચાસદૃશં વીર કપે રસ્ય પ્રમાપણમ્||52.06||

સ|| વીર કપેઃ પ્રમાપણં રાજધર્મવિરુદ્ધં ચ લોક વૃત્તૈશ્ચ ગર્હિતં | તવ ચ અસદૃશં ||

Govindaraja Tika says- પ્રમાપણં મારણં|

||Sloka meanings||

વીર કપેઃ પ્રમાપણં -
O mighty one killing this Vanara
રાજધર્મવિરુદ્ધં ચ -
against the right conduct of kings
લોક વૃત્તૈશ્ચ ગર્હિતં -
deprecated in the world
તવ ચ અસદૃશં -
it is unbecoming of you.

||Sloka summary||

"Oh Mighty one, killing this Vanara is against the right conduct of kings and is deprecated in diplomacy. It is unbecoming of you." ||52.06||

||Sloka 52.07||

ધર્મજ્ઞશ્ચ કૃતજ્ઞશ્ચ રાજધર્મ વિશારદઃ|
પરાવરજ્ઞો ભૂતાનાં ત્વ મેવ પરમાર્થવિત્||52.07||

સ||ત્વમેવ ધર્મજ્ઞઃ ચ કૃતજ્ઞઃ ચ રાજધર્મવિશારદઃ ભૂતાનાં પરાવરજ્ઞઃ પરમાર્થવિત્ ||

||Sloka meanings||

ત્વમેવ ધર્મજ્ઞઃ ચ -
you alone are the knower of Dharma.
કૃતજ્ઞઃ ચ -
knower of gratitude too
રાજધર્મવિશારદઃ -
you know the statecraft
ભૂતાનાં પરાવરજ્ઞઃ -
knower of the right and wrong practices among all beings
પરમાર્થવિત્ -
knower of supreme truth

||Sloka summary||

"You alone are the knower of Dharma. You have a sense of gratitude. You know the statecraft. You know the right and wrong practices among all beings, and the supreme truth." ||52.07||

||Sloka 52.08||

ગૃહ્યન્તે યદિ રોષેણ ત્વાદૃશોઽપિ વિપશ્ચિતઃ|
તતઃ શાસ્ત્રવિપશ્ચિત્ત્વં શ્રમ એવ હિ કેવલમ્||52.08||

સ|| ત્વાદૃશઃ વિચક્ષણઃ રોષેણ ગૃહ્યંતે તતઃ શાસ્ત્રવિપશ્ચિત્વં કેવલં શ્રમ એવ હિ ||

Tilaka Tika says- શાસ્ત્રવિપશ્ચિત્વં શાસ્ત્ર પાંડિત્ય સંપાદનં

Rama Tika says - યદિ ત્વાદૃશોવિચક્ષણા અપિ દોષેણ કર્ત્રા ગૃહ્યન્તે તદા શાસ્ત્ર વિપશ્ચિત્વં શાસ્ત્ર જ્ઞાનં શ્રમ એવ|

||Sloka meanings||

ત્વાદૃશઃ વિચક્ષણઃ -
if a wise one like you
રોષેણ ગૃહ્યંતે -
overpowered with anger
તતઃ શાસ્ત્રવિપશ્ચિત્વં -
study of scriptures
કેવલં શ્રમ એવ હિ -
fruitless labor

||Sloka summary||

"If a wise one like you is overpowered with anger then the study of scriptures is a fruitless exercise." ||52.08||

||Sloka 52.09||

તસ્માત્ પ્રસીદ શત્રુઘ્ન રાક્ષસેન્દ્ર દુરાસદ|
યુક્તાયુક્તં વિનિશ્ચિત્ય દૂત દણ્ડો વિધીયતામ્||52.09||

સ|| રાક્ષસેંદ્ર શત્રુઘ્ન દુરાસદ પ્રસીદ | તસ્માત્ યુક્તાયુક્તં વિનિશ્ચિત્ય દૂતઃ દણ્ડઃ વિધીયતામ્ ||

Rama Tika says - તસ્માત્ મદુક્ત હેતોઃ પ્રસીદ ચિત્ત પ્રસાદં કુરુ| અત એવ યુક્તાયુક્તં વિનિશ્ચિત્ય દૂત દણ્ડઃ દૂતોચિત ક્રિયા વિધીયતામ્|

||Sloka meanings||

રાક્ષસેંદ્ર - o king
શત્રુઘ્ન દુરાસદ પ્રસીદ -
o destroyer of foes, o unassailable one, calm down
તસ્માત્ યુક્તાયુક્તં વિનિશ્ચિત્ય -
only after carefully considering what is proper and improper
દૂતઃ દણ્ડઃ વિધીયતામ્ -
impose the punishment on the messenger

||Sloka summary||

"Oh King ! Oh destroyer of foes ! Oh Unassailable one ! Calm down. Only after carefully considering what is proper and improper then impose the punishment on the messenger".||52.09||

||Sloka 52.10||

વિભીષણવચઃ શ્રુત્વા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ|
રોષેણ મહતાઽઽવિષ્ટો વાક્ય મુત્તરમબ્રવીત્||52.10||

સ|| રાક્ષસેશ્વરઃ રાવણઃ વિભીષણવચઃ શ્રુત્વા મહતા રોષેણ આવિષ્ટઃ ઉત્તરં વાક્યં અબ્રવીત્||

||Sloka meanings||

રાક્ષસેશ્વરઃ રાવણઃ -
Ravana, the king of Rakshasas Ravana
વિભીષણવચઃ શ્રુત્વા -
having heard those words of Vibhishana
મહતા રોષેણ આવિષ્ટઃ -
still overcome with anger
ઉત્તરં વાક્યં અબ્રવીત્ -
thus replied to him

||Sloka summary||

"The king of Rakshasas Ravana having heard those words of Vibhishana , still overcome with anger replied to him." ||52.06||

||Sloka 52.11||

ન પાપાનાં વધે પાપં વિદ્યતે શત્રુસૂદન|
તસ્માદેવં વધિષ્યામિ વાનરં પાપચારિણમ્||52.11||

સ|| શત્રુસૂદન પાપાનાં વધે પાપં ન વિદ્યતે| વાનરં પાપચારિણં તસ્માત્ એવં વધિષ્યામિ||

||Sloka meanings||

શત્રુસૂદન - o slayer of foes
પાપાનાં વધે પાપં ન વિદ્યતે -
killing sinners is not a sin
વાનરં પાપચારિણં -
Vanara who is a sinner
તસ્માત્ એવં વધિષ્યામિ-
so I shall have him killed

||Sloka summary||

"Oh Slayer of foes ! Killing sinners is not a sin. This Vanara is a sinner. So I shall have him killed'.||52.11||

||Sloka 52.12||

અધર્મમૂલં બહુદોષયુક્તં
અનાર્યજુષ્ટં વચનમ્ નિશમ્ય|
ઉવાચ વાક્યં પરમાર્થતત્ત્વમ્
વિભીષણો બુદ્ધિમતાં વરિષ્ઠ||52.12||

સ|| વિભીષણઃ બુદ્ધિમતાં વરિષ્ઠઃ બહુદોષયુક્તં અધર્મમૂલં અનાર્ય જુષ્ટં વચનં નિશમ્ય પરમાર્થતત્વં વચનં ઉવાચ||

||Sloka meanings||

વિભીષણઃ બુદ્ધિમતાં વરિષ્ઠઃ-
Vibhishana foremost among the wise
બહુદોષયુક્તં અધર્મમૂલં -
unrighteous words which are false and unacceptable
અનાર્ય જુષ્ટં વચનં -
words unacceptable to noble souls
નિશમ્ય - having heard
પરમાર્થતત્વં વચનં ઉવાચ -
spoke words of supreme truth

||Sloka summary||

"Vibhishana foremost among the wise, hearing the unrighteous words which are false and unacceptable to noble souls, spoke words of supreme truth." ||52.12||

||Sloka 52.13||

પ્રસીદ લંકેશ્વર રાક્ષસેન્દ્ર
ધર્માર્થ યુક્તં વચનં શ્રુણુષ્વ|
દૂતાન્ અવધ્યાન્ સમયેષુ રાજન્
સર્વેષુ સર્વત્ર વદન્તિ સન્તઃ||52.13||

સ|| રાક્ષસેંદ્ર લંકેશ્વર પ્રસીદ| ધર્માર્થ યુક્તં વચનં શ્રુણુસ્વ| રાજન્ સન્તઃ સર્વત્ર સર્વેષુ વદંતિ| સર્વેષુ સમયેષુ દૂતાન્ અવધ્યાન્ ||

Govindaraja Tika says- સર્વત્ર સર્વેષુ સર્વ દેશેષુ સર્વજાતિષુ ઇત્યર્થઃ

||Sloka meanings||

રાક્ષસેંદ્ર લંકેશ્વર પ્રસીદ -
o king, please calm down
ધર્માર્થ યુક્તં વચનં શ્રુણુસ્વ -
hear these words of Dharma and Artha.
રાજન્ સન્તઃ સર્વત્ર સર્વેષુ વદંતિ-
knowledgeable people everywhere say this.
સર્વેષુ સમયેષુ દૂતાન્ અવધ્યાન્ -
at all times the messengers are not to be killed

||Sloka summary||

"Oh King, please calm down. Hear these words of Dharma and Artha. Oh King, the knowledgeable people everywhere say this. At all times the messengers are not to be killed". ||52.13||

||Sloka 52.14||

અસંશયં શત્રુરયં પ્રવૃદ્ધઃ
કૃતં હ્યને નાપ્રિય મપ્રમેયમ્|
ન દૂતવધ્યાં પ્રવદન્તિ સંતો
દૂતસ્ય દૃષ્ટા બહવો હિ દણ્ડાઃ||52.14||

સ|| અયં શત્રુઃ પ્રવૃદ્ધઃ અશંસયમ્ | અનેન અપ્રમેયં અપ્રિયં કૃતં હિ | સન્તઃ દૂતવધ્યામ્ ન પ્રવદન્તિ | દૂતસ્ય બહવઃ દણ્ડાઃ દૃષ્ટાઃ હિ ||

Rama Tika says- હિ યતઃ અપ્રમેયં બહુ અપ્રિયં અનેન કૃતં અતોઽયં પ્રવૃદ્ધઃ મહાન્ શત્રુઃ તથાપિ સન્તઃ દૂતવધ્યાં દૂતાનાં વધં ન પ્રવદન્તિ| બહવઃ દણ્ડાઃ દૃષ્ટા શાસ્ત્રે અપિ અવલોકિતાઃ ||

||Sloka meanings||

અયં શત્રુઃ પ્રવૃદ્ધઃ અશંસયમ્ -
without a doubt this enemy has done a great harm
અનેન અપ્રમેયં અપ્રિયં કૃતં હિ -
he has done incomparably unpleasant acts
સન્તઃ દૂતવધ્યામ્ ન પ્રવદન્તિ -
knowledgeable people do not talk of killing messengers
દૂતસ્ય બહવઃ દણ્ડાઃ દૃષ્ટાઃ હિ -
there are many punishments seen for the messengers

||Sloka summary||

"Without a doubt this enemy has done a great harm. He has done incomparably unpleasant acts. The knowledgeable people do not talk of killing messengers. There are many punishments seen for the messengers." ||52.14||

||Sloka 52.15||

વૈરૂપ્યમંગેષુ કશાભિઘાતો
મૌણ્ડ્યં તથા લક્ષણ સન્નિપાતઃ|
એતાન્ હિ દૂતે પ્રવદન્તિ દણ્ડાન્
વધસ્તુ દૂતસ્ય ન નઃ શ્રુતોઽપિ||52.15||

સ|| અંગેષુ વૈરુધ્યં કશાભિઘાતઃ મૌણ્ડ્યં તથા લક્ષણ સન્નિપાતઃ એતત્ દૂતે દણ્ડાન્ પ્રવદંતિ| દૂતસ્ય વધસ્તુ શ્રુતઃ નાસ્તિ||

||Sloka meanings||

અંગેષુ વૈરુધ્યં -
deforming their limbs
કશાભિઘાતઃ - flogging,
મૌણ્ડ્યં તથા લક્ષણ સન્નિપાતઃ -
shaving the head, similarly disfigurement
એતત્ દૂતે દણ્ડાન્ પ્રવદંતિ -
these are the punishments prescribed for a messenger.
દૂતસ્ય વધસ્તુ શ્રુતઃ નાસ્તિ -
killing of messenger is not heard

||Sloka summary||

"Deforming their limbs, flogging, shaving the head, similarly disfigurement, these are the punishments prescribed for a messenger. The killing of messenger is not heard". ||52.15||

||Sloka 52.16||

કથં ચ ધર્માર્થવીનીતબુદ્ધિઃ
પરાવરપ્રત્યયનિશ્ચિતાર્થઃ|
ભવદ્વિધઃ કોપવશે હિ તિષ્ઠત્
કોપન્ નિયચ્છન્તિ હિ સત્ત્વવન્તઃ ||52.16||

સ|| ધર્માર્થ વિનીત બુદ્ધિઃ પરાવરપ્રત્યય નિશ્ચિતાર્થઃ | ભવદ્વિધઃ કોપવસે કથં તિષ્ઠેત્ | સત્ત્વવંતઃ કોપં નિયચ્છન્તિ હિ ||

||Sloka meanings||.

ધર્માર્થ વિનીત બુદ્ધિઃ -
those well versed in Dharma and Artha
પરાવરપ્રત્યય નિશ્ચિતાર્થઃ -
come to a decision after seeing pros and cons
ભવદ્વિધઃ કોપવસે કથં તિષ્ઠેત્ -
learned ones like you how can you be swayed by anger
સત્ત્વવંતઃ કોપં નિયચ્છન્તિ હિ -
courageous ones keep the anger under control.

||Sloka summary||

"Those well versed in Dharma and Artha they decide about good and bad. Learned ones like you how can you be swayed by anger. Courageous ones keep the anger under control." ||52.16||

||Sloka 52.17||

ન ધર્મવેદે ન ચ લોકવૃત્તે
ન શાસ્ત્રબુદ્ધિ ગ્રહણેષુ ચાપિ|
વિદ્યેત કશ્ચિત્તવ વીર તુલ્યઃ
ત્વં હ્યુત્તમઃ સર્વ સુરાસુરાણામ્||52.17||

સ|| વીર ધર્મવાદે તવ તુલ્યઃ કશ્ચિત્ ન | લોકવૃત્તે (તવ તુલ્યઃ) ન| શાસ્ત્રબુદ્ધિ ગ્રહણેષુચાપિ ન | ત્વં સર્વ સુર અસુરાણાં ઉત્તમઃ હિ||

||Sloka meanings||

વીર ધર્મવાદે તવ તુલ્યઃ કશ્ચિત્ ન -
o great warrior there is none to equal you in the discussion of dharma
લોકવૃત્તે (તવ તુલ્યઃ) ન -
none in the conduct of affairs
શાસ્ત્રબુદ્ધિ ગ્રહણેષુચાપિ ન -
none in grasping the essence of Sastras
ત્વં સર્વ સુર અસુરાણાં ઉત્તમઃ હિ-
you are the best among all Suras and Asuras'

||Sloka summary||

Oh Great warrior there is none to equal you in the discussion of Dharma. None in the conduct of affairs. None in grasping the essence of Sastras. You are the best among all Suras and Asuras'.||52.17||

||Sloka 52.18||

શૂરેણ વીરેણ નિશાચરેંદ્ર
સુરાસુરાણામપિ દુર્જયેન|
ત્વયા પ્રગલ્ભાઃ સૌરદૈત્યસંઘાઃ
જિતાસ્ચ યુદ્ધેષ્વકૃત્ નરેંદ્રાઃ||52.18||

સ|| નિશાચરેંદ્ર શૂરેણ વીરેણ સુરાસુરાણાં અપિ ત્વયા દુર્જયેન| પ્રગલ્ભાઃ સુરદૈત્ય સંઘાઃ નરેંદ્રાઃ યુદ્ધેષુ અસકૃત્ જિતાઃ ચ||

||Sloka meanings||

નિશાચરેંદ્ર -o lord of night beings
શૂરેણ વીરેણ સુરાસુરાણાં અપિ -
by brave and courageous as well as Suras and Asuras
ત્વયા દુર્જયેન - you are invincible
પ્રગલ્ભાઃ સુરદૈત્ય સંઘાઃ નરેંદ્રાઃ -
hosts of loud mouthed Suras and Daityas
યુદ્ધેષુ અસકૃત્ જિતાઃ ચ-
have been won over by you repeatedly in battles

||Sloka summary||

"Oh Lord of night beings ! You are invincible by the brave , by the courageous, by Suras and Asuras. Hosts of loud mouthed Suras and Daityas have been won over by you repeatedly" ||52.18||

||Sloka 52.19||

ન ચાપ્યસ્ય કપેર્ઘાતે કંચિત્પશ્યામ્યહં ગુણમ્|
તે ષ્વયં પાત્યતાં દણ્ડોયૈરયં પ્રેષિતઃ કપિઃ||52.19||

સ|| અસ્ય કપેઃ ઘાતે અહં કિંચિત્ ગુણં ન પશ્યામિ | અયં દણ્ડઃ યૈઃ અયં કપિઃ પ્રેષિતઃ તેષુ પાત્યતાં||

Govindaraja Tika says - ન કેવલં દૂતસ્ય વધે શાસ્ત્ર વિરોધઃ, ગુણમપિ નકિંચિત્ પશ્યામિ| અતઃ એતત્ પ્રેષકેપ્યપિ દણ્ડઃ પાત્યતામ્ ઇતિ આહ|

Rama Tika says - અસ્ય કપેર્ઘાતે કિંચિત્ ગુણં ન પશ્યામિ| અતઃ પરૈઃ અયં કપિઃ પ્રેષિતઃ તેષુ અયં પ્રાણાંતઃ દણ્ડઃ પાત્યતામ્||

||Sloka meanings||

અસ્ય કપેઃ ઘાતે -
killing this Vanara
અહં કિંચિત્ ગુણં ન પશ્યામિ -
I am not seeing any merit
અયં દણ્ડઃ યૈઃ અયં કપિઃ પ્રેષિતઃ -
by whom he was sent, they are punishable
તેષુ પાત્યતાં - punish them

||Sloka summary||

". I am not seeing any merit in killing this Vanara. This punishment has to be on those by whom he was sent" . ||52.19||

||Sloka 52.20||

સાધુર્વાયદિ વાસાધુઃ પરૈરેષ સમર્પિતઃ|
બ્રુવન્પરાર્થં પરવાન્ ન દૂતો વધ મર્હતિ||52.20||'

સ||સાધુઃ વા અસાધુઃ યદિ એષ પરૈઃ સમર્પિતઃ| પરાર્થં બ્રુવન્ પરવાન્ દૂતઃ વધં ન અર્હતિ||

||Sloka meanings||

સાધુઃ વા અસાધુઃ યદિ -
good or bad
એષ પરૈઃ સમર્પિતઃ -
he was sent by others
પરાર્થં બ્રુવન્ -
speaking for others
પરવાન્ દૂતઃ વધં ન અર્હતિ -
the messenger does not deserve to be killed

||Sloka summary||

"Good or bad he was sent by others. Speaking for others, the messenger does not deserve to be killed." ||52.20||

||Sloka 52.21||

અપિચાસ્મિન્હતે રાજન્ નાન્યં પશ્યામિ ખેચરમ્|
ઇહ યઃ પુનરાગચ્છેત્ પરં પારં મહોદધેઃ||52.21||

સ||રાજન્ અપિ ચ અસ્મિન્ હતે યઃ મહોદધેઃ પરં પારં પુનઃ ઇહ આગચ્છેત્ અન્યં ખેચરં ન પશ્યામિ||

Govindaraja Tika says - અસ્મિન્ હતે સતિ વૃત્તાંતં નિવેદક અભાવત્ રામલક્ષ્મણયોઃ ઇહ આગમન અભાવેન તવ શતૃ ક્ષયો નસ્યાત્| વિમુક્તે અસ્મિન્ એતસ્મિન્ નિવેદિત વૃત્તાંતયોઃ તયોઃ ઇહ આગમનાત્ યત્નેન તવ શતૃ નાશો ભવેત્ ઇતિ અભિપ્રેત્યાહ|

||Sloka meanings||

રાજન્ - o king
અપિ ચ અસ્મિન્ હતે - supposing he is killed
યઃ મહોદધેઃ પરં પારં પુનઃ -
one who can cross the great ocean
ઇહ આગચ્છેત્ અન્યં ખેચરં -
one who come through the skies here.
ન પશ્યામિ - I do not see

||Sloka summary||

"ઓ રાજન્ ! ઇતનિનિ ચંપિનચો ઈ મહાસાગરમુ દાટિ ઇક્કડિકિ રાગલવાડુ ઇંકોકડુ નાકુ કનપડુટલેદુ." ||52.21||

"Oh King ! Supposing he is killed , I do not see another creature who can cross the great ocean and come through the skies here." ||52.21||

||Sloka 52.22||

તસ્માન્નાસ્ય વધે યત્નઃ કાર્યઃ પરપુરંજયઃ|
ભવાન્ સેંદ્રેષુ દેવેષુ યત્ન માસ્થાતુ મર્હતિ||52.22||

સ||પરપુરંજય તસ્માત્ અસ્ય વધે યત્નઃ ન કાર્યઃ | ભવાન્ સેન્દ્રેષુ દેવેષુ યત્નં અસ્થાતું અર્હતિ||

||Sloka meanings||

પરપુરંજય તસ્માત્ -
O hero who can conquer citadels of enemies
તસ્માત્ અસ્ય વધે યત્નઃ ન કાર્યઃ -
hence effort should not be made to kill him
સેન્દ્રેષુ દેવેષુ -
with Devas including Indra
ભવાન્ યત્નં અસ્થાતું અર્હતિ -
you are fit to fight

||Sloka summary||

"ઓ પરપુંજય ! અંદુવલનુ ઇતનિનિ વધિંચુ પ્રયત્નમુ ચેયરાદુ. નીવુ ઇંદ્રુનિતો સહા દેવતલતો યુદ્ધમુ ચેયુટકુ તગિનવાડિવિ." ||52.22||

"Oh Hero who can conquer citadels of enemies ! So effort in killing him should not be made. You are fit to fight against Devas including Indra". ||52.22||
.
||Sloka 52.23||

અસ્મિન્વિશિષ્ટે ન હિ દૂત મન્યં
પશ્યામિ યસ્તૌ રાજપુત્ત્રૌ|
યુદ્ધાય યુદ્ધપ્રિયાય દુર્વિનીતા
વુદ્યોજયે દીર્ઘપથાવરુદ્ધૌ||52.23||"

સ|| યુદ્ધપ્રિય અસ્મિન્ વિનષ્ટે દુર્વિનીતૌ દીર્ઘપરાવરુદ્ધૌ તૌ નરરાજપુત્રૌ યઃ યુદ્ધાય ઉજ્યોજયેત્ અન્યં દૂતં ન પશ્યામિ હિ ||

Govindaraja Tika says- અસ્મિન્ વિનષ્ટે ઇતિ એતત શ્લોકાનન્તરં પરાક્રમોત્સાહ મનસ્વિનાં ચેતિ શ્લોકઃ| તતો હિતાશ્ચેતિ શ્લોકઃ| અથ તદેક દેસેનેતિ શ્લોકઃ|અથ નિશાચરાણં ઇતિ સર્ગાન્ત શ્લોકઃ| અયમેવ પાઠક્રમઃ સમીચીનઃ| અન્યે અત્ર શ્લોકાઃ કલ્પિતે દૃશ્યન્તે||

||Sloka meanings||

યુદ્ધપ્રિય અસ્મિન્ વિનષ્ટે -
o lover of war, if he is slain
દુર્વિનીતૌ દીર્ઘપરાવરુદ્ધૌ -
ill-mannered princes who are obstructed from reaching this place
તૌ નરરાજપુત્રૌ - those two princes
યઃ યુદ્ધાય ઉજ્યોજયેત્ -
who can incite them to war?
અન્યં દૂતં ન પશ્યામિ હિ -
I do not see anybody

||Sloka summary||'

"Oh Lover of war! If he is slain , I do not see anybody who can incite those two ill-mannered princes who are obstructed from reaching this place ( to come here) ".||52.23||

Govindaraja in his Tika says the correct sequence of Slokas here starts with Sloka ,"પરાક્રમોત્સાહ મનસ્વિનાંચ", followed by Sloka, "હિતાશ્ચ શૂરાશ્ચ" , which is followed by Sloka, "તદેકદેશેન" and Sloka, "નિશાચરાણાં". Sarga also ends with this Sloka.

||Sloka 52.24||

પરાક્રમોત્સાહ મનસ્વિનાં ચ
સુરાસુરાણામપિ દુર્જયેવ|
ત્વયા મનો નન્દન નૈતાનામ્
યુદ્ધાયતિર્નાશયિતું ન યુક્તા||52.24||

સ|| નૈતાનાં મનોનન્દન પરાક્રમોત્સાહમનસ્વિનાં ચ સુરાસુરાણાં અપિ દુર્જયેન ત્વયા યુદ્ધાયતિઃ નાશયિતું ન યુક્તા ||

||Sloka meanings||

નૈતાનાં મનોનન્દન -
delight of Rakshasas
પરાક્રમોત્સાહમનસ્વિનાં ચ -
for all those endowed with vigor and valor
સુરાસુરાણાં અપિ દુર્જયેન ત્વયા -
even for the Suras and Asuras
યુદ્ધાયતિઃ નાશયિતું ન યુક્તા -
not proper for you destroy a chance for war

||Sloka summary||

"Delight of Rakshasas ! Invincible for all those endowed with vigor and valor or ( invincible) even for the Suras and Asuras, it is not proper for you lose a chance for war ( with those two princes)'" ||52.24||

||Sloka 52.25||

હિતાશ્ચ શૂરાશ્ચ સમાહિતાશ્ચ
કુલેષુ જાતાશ્ચ મહાગુણેષુ|
મનસ્વિનઃ શસ્ત્રભૃતાં વરિષ્ટાઃ
કોટ્યગ્રતસ્તે સુભૃતાશ્ચ યોધાઃ||52.25||"

સ|| હિતાશ્ચ શૂરાશ્ચ સમાહિતાશ્ચ મહાગુણેષુ કુલેષુ જાતાઃ મનસ્વિનઃ શસ્ત્રભૃતાં વશિષ્ટાઃ સુભૃતાશ્ચ યોધાઃ કોટ્યગ્રતઃ||

||Sloka meanings||

હિતાશ્ચ શૂરાશ્ચ સમાહિતાશ્ચ -
well-wishers, well established courageous ones, intellectuals
મહાગુણેષુ કુલેષુ જાતાઃ -
those born in noted families with good qualities
મનસ્વિનઃ શસ્ત્રભૃતાં વશિષ્ટાઃ -
intelligent, best among the wielders of weapons
સુભૃતાશ્ચ યોધાઃ -
warriors well provided for ,
કોટ્યગ્રતઃ - large number in excess of cores

||Sloka summary||

"You have well-wishers, well established courageous ones, intellectuals born in noted families with good qualities, well paid wielders of weapons, in your presence. "||52.25||

||Sloka 52.26||

ત દેક દેશેન બલસ્ય તાવત્
કેચિત્તવાsદેશકૃતોsભિયાસ્તુ|
તૌ રાજપુત્ત્રૌ વિનિગૃહ્ય મૂઢૌ
પરેષુ તે ભાવયિતું પ્રભાવમ્||52.26||

સ|| તત્ તવ આદેશકૃતઃ કેચિત્ બલસ્ય એકદેશેન મૂઢૌ તૌ રાજપુત્રૌ વિનિગૃહ્ય તે પ્રભાવં ભાવયિતું અભિયાંતુ ||

||Sloka meanings||'

તત્ તવ આદેશકૃતઃ -
they with your order
કેચિત્ બલસ્ય એકદેશેન -
with one part (of the army) march out for war
મૂઢૌ તૌ રાજપુત્રૌ વિનિગૃહ્ય -
capture the two foolish princes
તે પ્રભાવં ભાવયિતું અભિયાંતુ -
exhibiting your power among your enemies

||Sloka summary||

"By your order let some powerful ones with one part (of the army) march out for war and capture the two princes exhibiting your power among your enemies ". ||52.26||

||Sloka 52.27||

નિશાચરણામધિપોનુજસ્ય
વિભીષણસ્યોત્તમ વાક્યમિષ્ટમ્|
જગ્રાહ બુદ્દ્યા સુરલોકશત્રુ
ર્મહાબલો રાક્ષસરાજમુખ્યઃ||52.27||

સ|| નિશાચરાણાં સુરલોકશત્રુઃ મહાબલઃ રાક્ષસરાજમુખ્યઃ અનુજસ્ય વિભીષણસ્ય ઇષ્ટં ઉત્તમવાક્યં બુદ્ધ્યા જગ્રાહ||

||Sloka meanings||

નિશાચરાણાં સુરલોકશત્રુઃ -
enemy of gods among Rakshasas
મહાબલઃ રાક્ષસરાજમુખ્યઃ -
mighty chief among the Rakshasas
અનુજસ્ય વિભીષણસ્ય - of his brother Vibhishana
ઇષ્ટં ઉત્તમવાક્યં - words of excellent advice
બુદ્ધ્યા જગ્રાહ- decided to accept

||Sloka summary||

"The mighty chief among the Rakshasas, the king of night roamers and enemy of gods accepted the words of excellent advice from Vibhishana." ||52.27||

Thus ends Sarga fifty-two of Sundarakanda in Ramayana the first poem ever composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે દ્વિપંચાશસ્સર્ગઃ ||

||om tat sat||